Duits
Der, die of das: de regels die wel kloppen
De uitgangen en betekenisgroepen die het lidwoord verraden, de woorden met twee lidwoorden, en wat je overhoudt om te stampen.
Daniël van Egdom4 min lezen
Kort antwoord
Er is geen sluitende regel, maar veertien uitgangen bepalen het geslacht bijna altijd. Woorden op -ung, -heit, -keit, -schaft en -ion zijn die, woorden op -er, -ling, -ismus en -or zijn der, en woorden op -chen, -lein, -um, -ment en -nis zijn das. Wat er dan overblijft is een kleinere stapel dan je verwacht.
In het kort
- De uitgang wint van de betekenis. Vandaar das Mädchen.
- Veertien uitgangen dekken het grootste deel van een gewone woordenlijst.
- Dagen, maanden en seizoenen zijn der; metalen, kleuren en letters zijn das.
- In het meervoud is alles die, dus daar valt over het enkelvoud niets uit af te leiden.
- Een handvol woorden bestaat twee keer: der See is het meer, die See is de zee.
Het Duitse lidwoord is niet willekeurig. Er is geen regel die altijd opgaat, en daardoor is het idee ontstaan dat er helemaal geen systeem in zit. Dat klopt niet: bij een flink deel van de woorden zegt de uitgang precies wat het moet zijn, en wat er dan nog overblijft is een kleinere stapel dan je verwacht.
01
Veertien uitgangen doen het meeste werk
Dit is de lijst die je het meeste oplevert. Ken je deze veertien uitgangen, dan heb je bij een woord dat je nog nooit zag meestal meteen het lidwoord.
| Uitgang | Lidwoord | Voorbeeld |
|---|---|---|
| -ung | die | die Zeitung, die Wohnung, die Übung |
| -heit, -keit | die | die Freiheit, die Möglichkeit |
| -schaft | die | die Freundschaft, die Wirtschaft |
| -ion, -tät, -ik | die | die Nation, die Universität, die Musik |
| -e (bij veel woorden) | die | die Lampe, die Schule, die Frage |
| -er (wie iets doet) | der | der Lehrer, der Fahrer, der Computer |
| -ling | der | der Frühling, der Lehrling |
| -ismus | der | der Tourismus, der Kapitalismus |
| -or | der | der Motor, der Doktor |
| -chen, -lein | das | das Mädchen, das Brötchen |
| -um | das | das Museum, das Zentrum |
| -ment | das | das Dokument, das Instrument |
| -nis | das (meestal) | das Ergebnis, das Verhältnis |
| werkwoord als naamwoord | das | das Essen, das Lernen, das Leben |
02
Groepen die meestal kloppen
Daarnaast zijn er groepen woorden die vrijwel allemaal hetzelfde lidwoord hebben. Minder betrouwbaar dan de uitgangen, maar goed genoeg om je gok mee te sturen.
- der bij dagen, maanden, seizoenen, windrichtingen, weersoorten en alcohol: der Montag, der April, der Sommer, der Norden, der Regen, der Wein. Bier valt erbuiten, dat is das Bier.
- die bij getallen als zelfstandig naamwoord en bij de meeste bomen en bloemen: die Eins, die Eiche, die Rose.
- das bij metalen, kleuren als zelfstandig naamwoord, letters, en de meeste landen en steden: das Gold, das Blau, das A, das schöne Köln.
03
Meervoud zegt niets
In het meervoud is het altijd die, bij alle drie de geslachten. Dat maakt het leren niet makkelijker maar lastiger, want die Eltern en die Abfälle vertellen je niets over het enkelvoud. Bij het eerste bestaat er geen enkelvoud, bij het tweede is het der Abfall.
Zet in je eigen lijsten dus het enkelvoud voorop, of noteer erbij dat het een meervoud is. In Woordvos gaat dat met een aanduiding tussen haakjes, zodat de app weet dat er uit dat lidwoord niets af te leiden valt.
die Eltern (mv) = de ouders
die Abfälle (mv m) = het afval
die Zeitung = de krant
04
Woorden met twee lidwoorden
Een handjevol woorden bestaat twee keer, met twee betekenissen. Het zijn er niet veel, maar je komt ze vaak tegen en ze kosten anders onnodige punten.
| Woord | Het ene | Het andere |
|---|---|---|
| See | der See = het meer | die See = de zee |
| Band | der Band = het deel van een boek | das Band = het lint |
| Tor | der Tor = de dwaas | das Tor = de poort, het doelpunt |
| Kiefer | der Kiefer = de kaak | die Kiefer = de den |
| Leiter | der Leiter = de leider | die Leiter = de ladder |
05
En de rest stamp je, met een kleur erbij
Blijft over: der Tisch, die Tür, das Fenster en de honderden woorden waar geen enkele regel iets over zegt. Daar helpt herhaling, maar alleen als je twee dingen goed doet.
- Leer het woord nooit zonder lidwoord, ook niet "even snel".
- Hang er een kleur aan en houd die overal aan. Blauw voor der, roze voor die, grijs voor das.
Die tweede is de reden dat er in Woordvos bij elk antwoord een golf opkomt in de kleur van het geslacht, ook als je het fout had. Juist dan wil je die kleur zien: het is de correctie die moet blijven hangen, niet de fout.
Hierboven staat hoe je het geslacht raadt en onthoudt. Wat het lidwoord in een zin verder nog doet, en waarom der in de vierde naamval den wordt, staat bij der, die of das, met oefeningen waarin je het zelf invult.
06
Veelgestelde vragen
- Is er een regel voor der, die en das?
- Geen sluitende regel, maar wel een set uitgangen die het geslacht bijna altijd bepaalt. Woorden op -ung, -heit, -keit, -schaft en -ion zijn vrouwelijk, woorden op -er, -ling en -ismus mannelijk, en woorden op -chen, -lein, -um en -ment onzijdig.
- Waarom is het das Mädchen?
- Omdat elk verkleinwoord op -chen of -lein onzijdig is. De uitgang bepaalt het geslacht en niet waar het woord over gaat.
- Welk lidwoord hoort bij een Duits meervoud?
- Altijd die, bij elk geslacht. Daardoor zegt het lidwoord van een meervoud niets over het enkelvoud: die Abfälle hoort bij der Abfall.
Geschreven door
Ik ben scholier en gebruikte zelf van alles om woordjes mee te leren. Voor een mondeling was er niets dat verder kwam dan een lijst overhoren, dus ben ik Woordvos gaan bouwen.
Meteen proberen?
De vijfduizend meest gebruikte Duitse en Franse woorden staan klaar, met uitspraak en voorbeeldzinnen. Je hoeft er geen account voor te maken.